Rusland, vrij gebied van Europa

23.09.2021

Het jaar 2022 markeert zowel de honderdste geboortedag als de dertigste sterfdag van Jean Thiriart (1922-1992), een "militant geopoliticus" [1] over wie mijn tijdschrift Eurasia verschillende keren het had, door talrijke artikelen van hem, gepubliceerd in tijdschriften die vandaag praktisch onvindbaar zijn [2], voor het Italiaanse publiek toegankelijk te maken. Onvermoeibaar als persoon en onvermoeibaar als verdediger van de Europese eenheid, in een Europa dat toen verdeeld was tussen het Atlantische blok en het Euro-Sovjetblok, was Thiriart destijds overtuigd van de historische noodzaak om "een groot vaderland op te bouwen: het unitaire, machtige, communitaire Europa" [3]. Thiriart gaf in 1964 zijn geografische en demografische dimensies aan: "In de context van een gemeenschappelijke geopolitiek en beschaving (...) strekt het unitaire en communitaire Europa zich uit van Brest tot Boekarest. (...) Tegenover de 414 miljoen Europeanen staan 180 miljoen inwoners van de VS en 210 miljoen inwoners van de USSR" [4]. Opgevat als een derde soevereine en gewapende macht, onafhankelijk van Washington en Moskou, moest het door Thiriart beoogde "rijk van 400 miljoen man" een relatie van coëxistentie met de USSR tot stand brengen, gebaseerd op precieze voorwaarden: "Vreedzame coëxistentie met de USSR zal niet mogelijk zijn totdat al onze oostelijke provincies hun onafhankelijkheid hebben herwonnen. Vreedzame toenadering tot de USSR zal beginnen op de dag dat de USSR zich terugtrekt binnen de grenzen van 1938. Maar niet eerder: elke vorm van coëxistentie die de deling van Europa zou kunnen impliceren, is niets anders dan bedrog" [5].

Volgens Thiriart zou de vreedzame coëxistentie tussen Europa en de USSR haar meest logische uitkomst vinden in "een as Brest-Vladivostok". (...) Als de USSR Siberië wil behouden, moet het vrede sluiten met Europa, met Europa van Brest tot Boekarest, ik herhaal. De USSR heeft niet, en zal steeds minder, de kracht hebben om Warschau en Boedapest aan de ene kant en Chita en Chabarovsk aan de andere kant te behouden. Het zal moeten kiezen, of alles riskeren te verliezen. (...) Het in het Ruhrgebied geproduceerde staal zou zeer goed kunnen dienen om Vladivostok te verdedigen" [6].

De Brest-Vladivostok-as die destijds door Thiriart werd getheoretiseerd, leek meer de betekenis te hebben van een overeenkomst die tot doel had de respectieve invloedssferen van het verenigde Europa en de USSR af te bakenen, omdat "Thiriart in de eerste helft van de jaren zestig nog redeneerde in termen van een 'verticale' geopolitiek [7], wat hem ertoe bracht te denken volgens een meer 'Eurafrikaanse' dan 'Euraziatische' logica, d.w.z. een uitbreiding van Europa te schetsen van noord naar zuid en niet van oost naar west" [8].

Het in 1964 geschetste scenario werd door Thiriart in de daaropvolgende jaren verder ontwikkeld, zodat hij het in 1982 als volgt kon omschrijven: "Wij moeten niet langer redeneren of speculeren in termen van conflict tussen de USSR en onszelf, maar in termen van toenadering en vervolgens eenwording. (...) Wij moeten de USSR helpen om zichzelf te voltooien in de grote continentale dimensie. Dit zal de Sovjet-bevolking verdrievoudigen, die juist daarom niet langer een macht kan zijn met een overheersend "Russisch karakter". (...) Het zal de fysica van de geschiedenis zijn die de USSR zal dwingen veilige kusten op te zoeken: Reykjavik, Dublin, Cadiz, Casablanca. Buiten deze grenzen zal de USSR nooit gemoedsrust kennen en in onophoudelijke militaire voorbereiding moeten leven. En duur" [9].

Tegen die tijd was Thiriarts geopolitieke visie uitgesproken Euraziatisch geworden: "Het Euro-Sovjet Rijk - zo staat te lezen in een van zijn artikelen uit 1987 - is ingeschreven in de Euraziatische dimensie" [10]. Dit concept werd door hem herhaald in de lange toespraak die hij drie maanden voor zijn dood in Moskou hield: "Het Europese Rijk - zei hij - is, per postulaat, Euraziatisch" [11].
Het idee van een "Euro-Sovjet Rijk" werd door Thiriart geformuleerd in een boek dat hij in 1984 schreef en dat in 2018 postuum werd gepubliceerd (12). In 1984 schreef de auteur: "De geschiedenis geeft de Sovjets de erfenis, de rol, het lot dat voor een kort moment aan het Reich was toebedeeld: de USSR is de belangrijkste continentale macht in Europa, het is het heartland van de geopolitici. Mijn huidige toespraak is gericht tot de militaire leiders van dat prachtige instrument dat het Sovjetleger is, een instrument dat een grote zaak ontbeert" [13]. Uitgaande van de vaststelling dat in het Europese mozaïek van satellietstaten van de VS en de USSR de enige echt onafhankelijke, soevereine en militair sterke staat de Sovjet-Unie was, kende Thiriart de USSR een rol toe die vergelijkbaar was met die van het Koninkrijk Sardinië in het Italiaanse eenwordingsproces en van het Koninkrijk Pruisen in de Germaanse wereld of, om een oudere historische parallel aan te halen die door Thiriart zelf werd voorgesteld, van het Koninkrijk Macedonië in Griekenland in de 4de eeuw vóór Christus: "De situatie van Griekenland in 350 vóór Christus as rampzalig, daar de Griekse wereld uiteengevallen was in rivaliserende stadstaten en verdeeld tussen de twee machten van die tijd, Perzië en Macedonië, vertoont een duidelijke analogie met de situatie in het huidige West-Europa, verdeeld in kleine en zwakke territoriale staten (Italië, Frankrijk, Engeland, Bondsrepubliek Duitsland) die onderworpen zijn aan de twee grootmachten" [14]. Daarom zou het, net zoals er een pro-Macedonische partij in Athene was, opportuun zijn geweest om in West-Europa een revolutionaire partij op te richten die zou samenwerken met de Sovjet-Unie; die zich niet alleen had moeten bevrijden van de ideologische ketenen van de machteloosheid dat het marxistisch dogmatisme veroorzaakte, maar ook elke verleiding had moeten vermijden om de Russische hegemonie over Europa te vestigen, anders zou haar onderneming onvermijdelijk zijn mislukt, net zoals de poging van Napoleon om de Franse hegemonie over het continent te vestigen was mislukt. "Het gaat er niet om," aldus Thiriart, "een Russisch protectoraat te verkiezen boven een Amerikaans protectoraat. Nee. Het gaat erom de Sovjets, die waarschijnlijk niet op de hoogte zijn, te laten ontdekken welke rol zij zouden kunnen spelen : zich uitbreiden door zich met geheel Europa te vereenzelvigen. Net zoals Pruisen, door zich uit te breiden, het Duitse Rijk werd. De USSR is de laatste onafhankelijke Europese mogendheid met een belangrijke militaire macht. Het ontbreekt aan historische intelligentie" [15].

* * *

De USSR bestaat al dertig jaar niet meer. Maar de Russische Federatie, met haar immense grondgebied dat zich uitstrekt van de Krim tot Vladivostok, is vandaag de dag, net als de USSR in 1984, de enige echt onafhankelijke en soevereine staat in een Europa dat in plaats daarvan is verdeeld in een veelheid van kleine staatjes die onderworpen zijn aan de hegemonie van Washington. In feite is het enige Europese grondgebied dat niet bezet is door militaire bases van de VS of de NAVO Russisch grondgebied. Het enige leger dat niet is geïntegreerd in een militaire organisatie die door de Verenigde Staten van Amerika wordt overheerst, is dat van de Russische Federatie. De enige Europese hoofdstad die de VS niet om toestemming hoeft te vragen en aan hen geen rekenschap hoeft af te leggen, is Moskou. En zelfs op geestelijk en ethisch niveau is het alleen Rusland dat deze waarden verdedigt, die het erfgoed van de authentieke Europese beschaving is zoals van elke normale beschaving, die het doelwit zijn van het massale offensief dat de barbaren van het Westen hebben ontketend "tegen de fundamenten van alle godsdiensten van de wereld en tegen de genetische code van de beschavingen, met als doel alle hindernissen op de weg naar het liberalisme weg te nemen". Dit zijn de woorden van de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov, die in een analyse die verscheen in het Russische tijdschrift Russia in Global Affairs het levensgevaar aan de kaak stelde van de "oorlog die wordt gevoerd tegen het menselijk genoom, tegen alle ethiek en tegen de natuur" [16].

In een Europa dat zich niet eens meer de mogelijkheid en de legitimiteit kan voorstellen van een ander politiek regime dan het democratische dat het in de twee opeenvolgende fasen van 1945 en 1989 werd opgelegd, toont alleen de Russische heersende klasse zich bewust van het feit dat democratie geenszins de enig mogelijke orde is, die zonder onderscheid overal op aarde geldig is, ongeacht etnische, culturele en religieuze bijzonderheden. Zo zei Sergej Lavrov over de Amerikaanse interventie in Afghanistan: "De belangrijkste conclusie is waarschijnlijk dat niemand mag worden geleerd hoe hij moet leven, laat staan gedwongen om te leven"; en hij herinnerde aan de gevallen Irak, Libië en Syrië, waar "de Amerikanen wilden dat iedereen leefde zoals zij wilden" [17]. Een paar dagen eerder, op 20 augustus 2021, had Vladimir Poetin een soortgelijke les in politiek realisme gegeven aan een teruggetrokken Europa tegen "de Moloch van het universele" - om de uitdrukking te gebruiken die is bedacht door de collega-filosoof van de Russische president, Vissarion G. Belinskij (1811-1848) (beeld). Poetin zei: "Je kunt andere volkeren niet jouw manier van leven opdringen, want zij hebben hun eigen tradities. Dat is de les die we moeten trekken uit wat er in Afghanistan is gebeurd. Van nu af aan zal respect voor verschillen de norm zijn, omdat je democratie niet kunt exporteren, of je dat nu wilt of niet" [18].

De omstandigheid waarin Poetin deze woorden sprak, een persconferentie met de Duitse Bondskanselier, deed sommigen wellicht denken aan de visionaire woorden van Dostojevski : "Duitsland heeft ons meer nodig dan wij denken. En zij heeft ons niet slechts nodig voor een tijdelijk politiek verbond, maar voor een eeuwig verbond. Het idee van een herenigd Duitsland is groots en majestueus en heeft zijn wortels in de nevelen der tijden. (...) Twee grote volkeren zijn dus voorbestemd om het aanschijn van deze wereld te veranderen" [19].
Vandaag de dag heeft niet alleen Duitsland Rusland nodig, maar heel Europa, dat nu dicht bij het kritieke punt is gekomen dat Dostojevski voorzag toen hij voorspelde dat "alle grote mogendheden van Europa uiteindelijk zullen worden vernietigd, om de eenvoudige reden dat zij zullen worden afgemat en ondermijnd door democratische tendensen" [20] en dat Rusland slechts zou hoeven te wachten op "het moment waarop de Europese beschaving haar laatste adem uitblaast, om haar idealen en doelstellingen over te nemen" [21].

De huidige situatie is voor Rusland zeker geen aanleiding om te overwegen, zelfs niet als dit slechts een theoretische mogelijkheid is, om de rol van aggregerende macht in Europa op zich te nemen. Maar als het Moskou nog ontbreekt aan wat Jean Thiriart de "historische intelligentie" noemde die nodig is om het grote plan op te vatten van de bevrijding van Europa van de Amerikaanse bezetting en de opbouw van een imperiale supermacht tussen de Atlantische en de Stille Oceaan, dan zullen de objectieve omstandigheden waarmee Rusland in de komende jaren te maken zal krijgen, de geboorte van zo'n intelligentie waarschijnlijk bevorderen.

Voetnoten:
[1] Een zulke definitie (cfr. “Eurasia” 2/2018, p. 13) werd gehanteerd om een titel aan de Italiaanse versie van de enige biografie van Thiriart te geven: Yannick Sauveur, Jean Thiriart, il geopolitico militante, Edizioni all’insegna del Veltro, Parma 2021. Franse uitgave: Qui suis-je ? Thiriart, Éditions Pardès, Grez-sur-Loing 2016. Lees ook het gesprek met Y. Sauveur, die Robert Steuckers heeft opgenomen:  Yannick Sauveur, biografo di Jean Thiriart, “Eurasia”, 4/2017, pp. 199-206.

[2] Praga, l’URSS e l’Europa, 1/2012; Criminale nocività del piccolo nazionalismo: Sud Tirolo e Cipro, 2/2013; La geopolitica, l’Impero, l’Europa, 1/2014; L’Europa fino a Vladivostok (prima parte), 4/2015; L’Europa fino agli Urali: un suicidio!, 2/2016; Intervista a Jean Thiriart (di Gene H. Hogberg), 2/2016; La NATO: strumento di servitù, 2/2017; Illusioni nazionaliste, 3/2017; L’Europa fino a Vladivostok (seconda parte), 4/2017; Esiste un “buon popolo” americano?, 1/2018; Carteggio col generale Perón, 1/2018; USA: un impero di mercanti, 2/2018; L’Occidente contro l’Europa, 3/2018; Dalla “Grande Europa” all’Europa più grande, 3/2018; L’imperialismo d’integrazione e gli Stati unitari, 4/2019; La stella polare della politica americana, 1/2019; Il vero pericolo tedesco, 2/2019; Il fallimento dell’impero britannico, 3/2019; Nazioni fittizie e nazionalismi illusori, 4/2019; Gli Arabi e l’Europa, 2/2020; Il mito europeo contro le utopie europee, 4/2020; La NATO: strumento di servitù, 1/2021; La pace americana: la pace dei cimiteri, 3/2021; La Russia in permanente stato d’assedio, 4/2021.

[3] Jean Thiriart, Un empire de 400 millions d’hommes: l’Europe, Bruxelles 1964. Italiaanse vertaling van Massimo Costanzo: Un impero di 400 milioni di uomini: l’Europa, Giovanni Volpe, Roma 1965, p. 19. Italiaanse vertaling van Giuseppe Spezzaferro: L’Europa: un impero di 400 milioni di uomini, Avatar, Dublino 2011.

[4] Jean Thiriart, Un impero di 400 milioni di uomini: l’Europa, cit., pp. 17-18.

[5] Jean Thiriart, Un impero di 400 milioni di uomini: l’Europa, cit., p. 21.

[6] Jean Thiriart, Un impero di 400 milioni di uomini: l’Europa, cit., pp. 26-29.

[7] Over de concepten van "verticale" en "horizontale" geopolitiek, lees de kritische bemerkingen die Carlo Terracciano heeft geformuleerd tegenover de verticale geopolitieke perspectief van Aleksandr Doegin: C. Terracciano, Europa-Russia-Eurasia: una geopolitica “orizzontale”, “Eurasia”, 2/2005, pp. 181-197.

[8] Lorenzo Disogra, L’Europa come rivoluzione. Pensiero e azione di Jean Thiriart, Voorwoord van Franco Cardini, Edizioni all’insegna del Veltro, Parma 2020, p. 30.

[9] Jean Thiriart, Entretien accordé à Bernardo Gil Mugurza [rectius: Mugarza] (1982), in: AA. VV., Le prophète de la grande Europe, Jean Thiriart, Ars Magna 2018, p. 349.

[10] Jean Thiriart, La Turquie, la Méditerranée et l’Europe, “Conscience européenne”, n. 18, luglio 1987.

[11] De lange artikel L’Europe jusqu’à Vladivostok, werd uitgegeven in Russische vertaling in de krant “Den’” en wat later ook in de oorspronkelijke Franse versie in nr.9 van het tijdschrift “Nationalisme et République” in september 1992. De tekst werd ontleend aan de persconferentie die Jean Thiriart gaf op 18 augustus 1992 in Moskou. De Italiaanse vertaling van het eerste deel werd gepubliceerd in “Eurasia” n. 4/2013 (pp. 177-183), het tweede deel in n. 4/2017 (pp. 131-145).

[12] Jean Thiriart, L’Empire euro-soviétique de Vladivostok à Dublin, Préface de Yannick Sauveur, Éditions de la Plus Grande Europe, Lyon-Bruxelles-Moscou 2018; Italiaanse vertaling van C. Mutti: L’Impero euro-sovietico da Vladivostok a Dublino, a cura di Yannick Sauveur, Edizioni all’insegna del Veltro, Parma 2018.

[13] Jean Thiriart, L’Impero Euro-sovietico da Vladivostok a Dublino, cit., p. 204.

[14] Jean Thiriart, L’Impero Euro-sovietico da Vladivostok a Dublino, cit., p. 190.

[15] Jean Thiriart, L’Impero Euro-sovietico da Vladivostok a Dublino, cit., p. 191.

[16] L’Occidente sta conducendo una guerra contro tutte le religioni e il codice genetico umano, afferma il diplomatico russo, https://strategika51.org, 30 giugno 2021.

[17] Lavrov su campagna militare Usa in Afghanistan: “non insegnate a nessuno come vivere”, Sputnik Italia, 25 agosto 2021.

[18] ANSA, Mosca, 20 agosto 2021.

[19] F. Dostoevskij, Diary of a writer, London 1949, vol. II, pp. 912-913.

[20] F. Dostoevskij, Diary of a writer, cit., vol. I, p. 296.

[21] F. Dostoevskij, Kriticeskie stat’i, in Sobranie sočinenij, Pietroburgo, 1894-1895, vol. IX, p. 25.